میراث داروین

تومان2,000

میراث داروین

در سال ۱۸۳۵ هنگامی که چارلز داروین ۲۶ ساله روی عرشه کشتی بیگل به جزایر گالاپاگوس رسید، توجه چندانی به مجموعه‌ای از پرندگان که اکنون تداعی‌کننده نام او هستند، نکرد. درواقع این طبیعی‌دان بعضی از این پرندگان که اکنون به سهره‌های داروین معروف هستند را به اشتباه در میان درشت‌منقارها (grosbeak) رده‌بندی کرد. پس از آن‌که داروین به انگلستان بازگشت، پرنده‌شناس و هنرمند مشهور جان گولد (J.Gould) شروع به کشیدن تصاویری از گروهی از نمونه‌های پرنده خشک‌شده کرد که در انبار کشتی بیگل به انگلستان آمده بودند، و این هنرمند بود که تشخیص داد همه آنها گونه‌های مختلف سهره هستند.

داروین، این طبیعی‌دان خودآموخته، از روی کارهای گولد بود که دریافت چگونه اندازه منقار این سهره‌ها باید برای تطبیق با تفاوت‌های موجود در اندازه دانه‌ها و حشراتی که در جزایر گوناگون مصرف می‌کنند، در طول نسل‌ها تغییر کرده باشد. او در کتاب «سفر دریایی اکتشافی بیگل» که پس از بازگشتش در سال ۱۸۳۹ منتشر شد، نوشته است: «با مشاهده این تدریج و تنوع ساختار در یک گروه کوچک و خویشاوند نزدیک از پرندگان، واقعا می‌توان خیالبافی کرد که از تعداد اندکی پرنده اولیه در این مجمع‌الجزایر، یک گونه گرفته شده و به سرانجام‌های مختلف اصلاح شده است.»

۲۰ سال بعد، داروین برداشت خود از سازش سهره‌ها به شرایط جزیره‌های مختلف را به شکل یک نظریه تکاملی تمام‌عیار ترجمه کرد، نظریه‌ای که برای تضمین حفظ ویژگی‌های مطلوب‌تر در نسل‌های متوالی روی قدرت انتخاب طبیعی تاکید می‌کند. نظریه داروین، که اجزای اصلی آن در برابر انتقادات موشکافانه منتقدان علمی و دینی تاب آورده است، تنها نقطه آغازی بنیان گذاشت برای مجموعه بی‌پایانی از مساله‌های پژوهشی که همچنان الهام‌بخش دانشمندان امروزی است. زیست‌شناسان هنوز در جست‌وجوی نتایج تجربی هستند که نشان دهند انتخاب طبیعی در سطح مولکولی چگونه عمل می‌کند و چگونه بر شکل‌گیری گونه‌های جدید تاثیر می‌گذارد.

میراث داروین

سهره‌های مشهور داروین در دستیابی به این پرسش‌ها همچنان نقش بازی می‌کنند. آن دانشمند فرض کرده بود که تکامل به کندی و در «گذر اعصار» پیش می‌رود، آهنگی که برای طول عمر کوتاه مشاهده‌گران انسانی قابل درک نیست. این در حالی است که سهره‌ها به موضوعات پژوهشی ایده‌آل برای بررسی تکامل در زمان محسوس تبدیل شده‌اند زیرا نسبتا سریع تولیدمثل می‌کنند، در جزیره‌های مختلف از همدیگر جدا هستند و به ندرت مهاجرت می‌کنند.

 

از دهه ۱۹۷۰ زیست‌شناسان تکاملی پیتر گرانت (P.Grant) و همسرش رزماری گرانت (R.Grant) از دانشگاه پرینستون از گالاپاگوس به عنوان یک آزمایشگاه عظیم برای مشاهده بیش از ۲۰ هزار سهره استفاده کرده و به طور قطعی نشان داده‌اند چگونه با آمدن و رفتن ال‌نینو و تغییر اقلیم از مرطوب به خشک، میانگین اندازه منقار و جثه در نسل جدید تغییر می‌کند. علاوه بر این توانسته‌اند مثال‌های احتمالی گونه‌های جدیدی که شروع به ظهور کرده‌اند را به ترتیب زمانی ثبت کنند.

گرانت‌ها تنها یکی از گروه‌های بسیاری هستند که برای مشاهده تکامل در عمل عازم ماموریت شده‌اند؛ نمونه‌هایی از فوران‌های افسارگسیخته در معیار سال، نه اعصار، در تضاد با توصیف داروین از یک پیشرفت کند و پیوسته. این بررسی‌ها روی ماهی‌های سیچلید دریاچه‌های بزرگ آفریقا، ماهی‌های سه‌خار آلاسکا و قورباغه‌های Eleutherodactylus آمریکای مرکزی و جنوبی و حوزه کارائیب و بسیاری دیگر متمرکز است.

تامل درباره تکامل ــ اغلب اندیشیدن در این باره که چگونه تنها شایسته‌ترین‌ها پیروز می‌شوند ــ سابقه‌ای باستانی دارد و حتا از سقراط هم عقب‌تر می‌رود. قرن‌های هجدهم و نوزدهم با حدس‌های باروری درباره چگونگی تکامل حیات همراه بود، ازجمله ایده‌هایی که از سوی اراسموس داروین (۱۸۰۲- ۱۷۳۱)، پدربزرگ داروین، مطرح شد.

تکامل داروینی نخستین ایده‌ای بود که توانست در برابر آزمون‌های تحقیق علمی هم در قرن نوزدهم و هم پس از آن تاب بیاورد. پژوهشگران امروزی مجهز به دوربین‌های پیچیده، کامپیوترها و ابزارهای نمونه‌برداری از DNA که در محموله‌های دریایی کشتی بیگل مطلقا خبری از آنها نبود، تداوم ماندگاری کار داروین را گواهی می‌دهند. ارتباط این طبیعی‌دان با علوم پایه و فعالیت‌های عملی ــ از بیوتکنولوژی گرفته تا پزشکی قانونی ــ دلیل آن است که امسال (۲۰۰۹) در سرتاسر جهان دویستمین سالگرد تولدش و صد و پنجاهمین سالگرد انتشار شاهکارش، «درباره پیدایش گونه‌ها به وسیله انتخاب طبیعی، یا حفظ نژادهای مطلوب در تنازع بقا» جشن گرفته می‌شود.

نظریه داروین نماینده یکی از ارکان بنیادی علم مدرن در کنار نسبیت، مکانیک کوانتوم و دیگر ساختارهای نگهدارنده و حیاتی دیگر است. درست همانطور که کپرنیک زمین را از مرکز کائنات بیرون راند، در جهان داروینی نیز انسان از کانون دنیای طبیعت تبعید شد. انتخاب طبیعی توجیه‌کننده چیزی است که فرانسیسکو آیالا (F.Ayala)، زیست‌شناس تکاملی دانشگاه کالیفرنیا در ایروین، آن را «طرح بدون طراح» نامیده است، اصطلاحی که در واقع دفاعی است در برابر تلاش‌های همچنان شدید بعضی الاهی‌دانان برای ناچیز شمردن نظریه تکامل. آیالا در سال ۲۰۰۷ نوشت: «داروین با ایجاد مفهومی از طبیعت برای زیست‌شناسی به عنوان نظامی قانونمند از ماده در حرکت که عقل انسان بدون توسل به وساطت نیروهای فراطبیعی می‌تواند آن را تبیین کند، انقلاب کپرنیکی را تکمیل کرد.»

در این سالگرد، بزرگ‌ترین میراث داروین را در حجم عظیم پژوهش‌ها و نظریه‌پردازی‌هایی می‌توان یافت که مستقیما از نوشته‌های او برآمده‌اند. تاکید بر این نکته نیز خالی از فایده نیست که چگونه خود تکامل در ۱۵۰ سال گذشته متحمل دگرگونی‌های شدید شده، ادغام نظریه اولیه با علم ژن که درک داروین از آن به اندازه دانشوران باستان ناچیز بود.

هنوز پرسش‌های مهمی مانده‌اند که به آنها پرداخته می‌شود: انتخاب طبیعی چقدر رایج است؟ انتخاب طبیعی عملا تا چه حد در سطح مولکولی ژن روی می‌دهد؟ منشاء تغییرات ژنتیکی که انتخاب طبیعی روی آنها عمل می‌کند چیست؟ آیا با انجام نوعی آزمون شایستگی روی تک‌تک ژن‌ها، کل جاندار، یا حتا گروه‌های جانوران، گیاهان یا میکروب‌ها عمل می‌کند؟ آیا اگر انسان بتواند روی محیط خود و حتا زیست‌شناسی‌اش کنترل شدیدی داشته باشد، بازهم روی آن اعمال می‌شود؟

داروین زیست شناسی است كه نظریات آن دهان به دهان چرخیده و به گوش همه رسیده است. مردم عادی و افراد غیر متخصص هریك به نحوی با نقطه نظراتش درباره پیدایش و تغییر انواع گونه‌های زیستی آشنا هستند. اما بعضا این آشنایی با نوعی ابهام، كج فهمی و بدفهمی همراه شده است. ایده‌های داروین جنجالی هستند و هركسی جرات پرداختن به آنها را ندارد از سویی دیگر این بدفهمی به دلیل پیچیدگی و ظرافت مباحث زیست شناسی، دیرینه شناسی و زمین شناسی از سوی داروین دو چندان می‌شود به طوریكه داروین بعضا در بیان مطالب خود طبقه بندی‌های مرسوم این علم را تغییر می‌دهد و همین تفاوت‌ها به سخت فهم شدن دیدگاه‌های داروین منجر شده است.

به هر حال داروین چهره‌ای رازآلود و شناخته شده است. بسیاری فرصت كافی برای پرداختن به مباحث زیست ‌شناسی ندارند اما احتمالا به دنبال یافتن فرصتی برای مطالعه نقطه نظرات او هستند. كتاب «چگونه داروین بخوانیم؟» مناسب این دسته از افراد است.

میراث داروین

میراث داروین را باید در نظریات پیشرو و بعضا تندروانه او جست. او سال‌ها صرف جمع‌آوری و مقایسه انواع گیاهان و جانوران كرد و به دقت فسیل‌ها و لایه‌های زمین شناختی را مورد توجه خود قرار داده بود. همین تلاش‌های علمی اوست كه باعث می‌شود با احتیاط درباره نقطه نظرات او قضاوت كنیم.

همانطور كه گفته شد، آراء داروین با واكنش‌های زیادی از سوی صاحب‌نظران زیست شناسی و روحانیون و كشیشان مسیحی مواجه شد. از همین رو مترجم این اثر در مقدمه كتاب برای رفع برخی شبهات آراء گروهی از روحانیون، صاحب‌نظران و روشنفكران دینی و علمای اسلام را درخصوص آراء داروین آورده است تا خوانندگان ایرانی بتوانند نسبت به نقد دیدگاه این زیست شناس هم اطلاعاتی بدست آورند.

خواننده‌ای كه از ابتدا تا انتهای كتاب با نویسنده آن همراه می‌شود در بخش‌های پایانی با تردید و ابهام‌های عجیبی روبرو می‌شود. بخش اعظمی از كتاب به موضوع انتخاب طبیعی اختصاص پیدا كرده است. ایده‌ای كه جز مباحث اصلی داروین است و حكایت از آن دارد كه در میان جانداران و گیاهان انواعی كه به دلیل ضعف و نقائص خود توانایی حفظ حیات و بقایشان را ندارند، حذف خواهند شد. از همین رو وقتی خواننده ایده «انتخاب طبیعی» داروین را پذیرفت در نهایت در بخش‌های پایانی كتاب وقتی با این پرسش روبرو می‌شود كه آیا كشف واكسن‌های مختلف به تضعیف نوع بشر منجر خواهد شد یا نه! حتما تعجب خواهید كرد كه از نظر داروین، اكتشافات نوین بهداشتی و پزشكی باعث ضعف بشر شده است. در صفحه 131 كتاب آمده است كه، ممكن است تمدن، ما را به ورطه انقراض بكشاند. با این حال هنوز با قطعیت نمی‌دانیم كه آیا واقعا انتخاب طبیعی در انسان‌ها كند شده است یا خیر. حتما برای بسیاری از ما پذیرفتن این ادعا سخت خواهد بود كه پیشرفت پزشكی باعث شده گونه‌های ضعیف انسان فرصت زاد ولد پیدا كنند و به همین ترتیب تولد گونه‌های ضعیف در نهایت منجر به انقراض بشر خواهد شد و به همین ترتیب بسیاری این ادعا را غیراخلاقی و نادرست خواهند كرد. همین جنجال‌ها باعث شده، داروین همچنان یك چهره جنجالی باشد!

مارك ریدلی نویسنده «چگونه داروین بخوانیم» مهمترین و چالشی‌ترین مباحث داروین را به زبانی ساده بازنویسی كرده است. او در این كتاب موضوعاتی مانند تكامل و انطباق را با رجوع به متون داروین بیان كرده است. لحن و سبك نگارش كتاب ساده و عاری از هرگونه لغات تخصصی غیرقابل فهم است، همین ویژگی مطالعه كتاب را برای عموم اهل كتاب سودمند كرده است.

میراث داروین

کتاب علمی.

دیدگاهها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “میراث داروین”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *